سلامتی و آب

دستورالعمل مراقبت­ های بهداشتی دستگاه­ های آب سردکن اداری 2018/01/31


دستور العمل مراقبت­ های بهداشتی دستگاه­ های آب سردکن اداری (گرم و سرد)

 

 

توجه بسیار مهم :

 

افزایش آلودگی میکروبی به دلیل عدم رعایت بهداشت و شستشوی دستگاه آبسردکن علاوه بر ایجاد بیماری های باکتریایی ،عفونی و گوارشی سبب افزایش نیترات آب مصرفی  نیز میشود که  با استفاده از آب سرد یا گرم دستگاه به بدن انسان منتقل میشود و پس از واکنش با هموگلوبین درگلبول های قرمز سبب ایجاد متهموگلوبین می شود که " سندروم کودکان آبی "  نامگذاری شده است که به دلیل کاهش خون رسانی به بدن در افراد مسن و زیر یکسال  باعث مرگ سلولی در بعضی از قسمت های بدن ،کبودی رنگ پوست و خستگی مفرط می­شود .

همچنین افزایش نیترات آب به دلیل تشکیل مولکول شناخته شده عامل سرطان (پس از تبدیل نیترات به نیتریت در بدن) به نام نیتروز آمین سبب بروز سرطان در بدن می­شود .

 

 

الف) آشنایی با عملکرد دستگاه­ های سرد و گرم

الف-1) قسمت­ های کلی دستگاه:

در دستگاه ­های آبسردکن پس از مشاهده قسمت بیرونی دستگاه که شامل محفظه ایستاده دستگاه و منبع جدا شونده آب بر روی دستگاه، اگر بخواهیم نگاهی کاملتر به قسمت­ های داخلی آن داشته باشیم باید پس از برداشتن منبع، درپوش روی دستگاه را باز کرده (برای دستگاه­ های مختلف باز کردن درپوش کمی متفاوت است؛ مراجعه به کاتالوگ یا سایت شرکت سازنده دستگاه) و محفظه بالایی دستگاه را می­توان مشاهده نمود.

محفظه بالایی شامل مجرای خروجی آب از منبع به مخزن جداگانه گرم کننده (هیتر) در پایین دستگاه و همچنین در قسمت تحتانی از مخزن بالایی دستگاه که پس از باز کردن درپوش قابل رویت می­ باشد قسمت سرد کننده دستگاه می­ باشد.

الف-2) قسمت سرد کننده:

آب با ورود از منبع به قسمت تحتانی از محفظه بالا در مجاورت دیواره سرد شده (توسط لوله­ های دایره­ ای متصل شده از بیرون که حاوی گازهای خنک کننده می­ باشد و توسط شبکه پشت آبسرد کن و کمپرسور، خنک می­ شود و دوباره در این لوله­ های موسوم به کندانسور به گردش درآمده و سرد می­ شوند) و نهایتاً زمان استفاده به شیر خروجی آب سرد منتقل می ­شود.

الف-3) در قسمت گرم کننده دستگاه لوله خروجی آب از منبع به وسیله شلنگ پلاستیکی به مخزن کوچکتری در پایین دستگاه منتقل می­ شود که درون آن یک قطعه المنت برقی به عنوان ایجاد کننده حرارت نصب گردیده است پس از پر شدن این مخزن، آب توسط المنت به جوش آمده و به وسیله شیر­های برقی و پمپ (در اکثر دستگاه­ ها فشار آب مخزن) به لوله­ های خروجی متصل به شیر تعبیه شده روی دستگاه منتقل می ­شود.

ب) علل ایجاد طعم و بوی نامطبوع و کاهش شفافیت آب مصرفی

ب-1) علل ایجاد طعم و بوی نامطبوع:

از آنجائیکه قارچ­ ها و باکتری­ های موجود در محیط و هوای پیرامون با رسیدن به نقاط مرطوب با دمای بین 27تا 40 درجه سانتیگراد (در دمای 36 درجه بیشترین میزان رشد را دارند) در محیط رشد و تکثیر خود را آغاز می­ کنند لذا زمانیکه آب در مخزن بالایی در مجاور هوا قرار بگیرد یا در ظروف درباز نگهداری شود به شرطی که دمای محیط مساعد برای رشد باکتری­ ها باشد سطحی از تراکم باکتری و یا قارچ­ های به سرعت رشد کننده بر روی دیواره ظروف و جدار لوله­ هایی که آب با آن ها در تماس است ایجاد می­ کند این لایه بیوفیلم نامیده می­ شود که علاوه بر ایجاد شرایط مساعد و  بستری مناسب برای رشد باکتری­ های خطرناک، زمینه ساز ایجاد خوردگی و تخریب میکروبی جدار فلزی مخازن نیز می ­باشد. بطوریکه پس از مدتی بر روی جداره داخلی لوله­ ها و مخازن لایه بیوفیلمی لزج را می­توان مشاهده نمود. باید توجه داشت هنگامی که دستگاه برای مدت زمان زیادی مورد استفاده قرار نمی گیرد و یا اینکه برای مدتی خاموش می باشداین فرآیند به دلیل افزایش دمای آب کمی بیشتر از دمای محیط و راکد بودن تسریع می­ گردد و نهایتاً با تغذیه باکتری­ ها از مواد معدنی موجود در آب بخصوص باکتری­ های بی­هوازی سبب ایجاد بیوفیلم شدیدتر و بوی نامطبوع می­ گردد تا زمانیکه با افزایش ضخامت این لایه به شکل اصطلاحاً جلبک به داخل آب وارد شود، اینگونه آلودگی بیشتر در محفظه آب سرد دستگاه ایجاد می­ گردد ولی در مواقعی که آب گرم دستگاه به هر دلیلی مورد استفاده روزانه قرار نگیرد محفظه کوچک گرم کننده به طور کلی آلوده شده، بو و ترکیبات نامطبوع را به لوله موجود در مخزن بالایی و در مجاورت منبع پلاستیکی متحرک به درون مخزن آب سرد منتشر می­ کند و سبب بروز و یا تشدید آلودگی در مخزن آب سرد نیز می­ شود اما با توجه به اینکه در حالت عادی به علت کارکرد المنت و رسیدن آب به دمای جوش، باکتری­ ها و آلودگی­ هایی که احیاناً در محفظه آب گرم ایجاد شده باشند استریل می­ شود.

ب-2) کاهش شفافیت آب دستگاه:

همانطور که در بالا توضیح داده شد با افزایش مقادیر بیوفیلم باکتریایی علاوه بر طعم و بو به میزان زیادی کدر شدن آب توسط ذرات ریز معلق را خواهیم داشت که کاهش شفافیت آب را در پی دارد همچنین به مرور زمان و در بازه زمانی طولانی­ تر با تجمع ذرات ریز معدنی به خصوص کلسیم اطراف المنت مخزن گرم کننده شاهد پخش این ذرات هنگام جوشیدن در مخزن و در آب گرم خروجی دستگاه خواهیم بود.

لذا با توجه به توضیحات ارائه شده در بندهای بالا و مطابق دستورالعمل­ های ارائه شده سازمان­ های بهداشت جهانی و شرکت­ های سازنده دستگاه­ های آبسرد کن جهت حفظ بهداشت و طول عمر دستگاه، هر 6 هفته یکبار شلنگ­ ها و محفظه­ های داخلی دستگاه­ های آبسرد کن باید توسط متصدی دستگاه شستشو و گندزدایی و رسوب زدایی گردد.

در ذیل به چند روش جهت بهداشت دوره ­ای دستگاه­­ های آب سردکن اشاره می­ گردد: 

ج) روش­ های شستشو و گند زدایی دستگاه آبسردکن

ج-1) قبل از توضیح روش ­های شستشو به نکات زیر توجه فرمایید:

-شستشوی مداوم امری ضروری در بهداشت مصرف کننده­ ها و همچنین طول عمر دستگاه می­ باشد حتی در صورت عدم استفاده از شوینده ­ها و باکتری کش­ ها هر شش هفته شستشو و تمیز کردن قسمت­ های قابل مشاهده و آبکشی دستگاه ضروری می ­باشد.

لوله­ های خارج از دسترس را می­توان با به جریان انداختن محلول شستشو و آبکشی دوباره شستشو نمود معمولاً شدت آلودگی این قسمت ­ها به دلیل یکبار رخ دادن آلودگی شدید ایجاد می ­شود در نتیجه شستشو مداوم امری ضروری می باشد.

برای تخریب دیواره سلولی باکتری­ ها نیاز به ترکیبات قلیایی و اسیدی مناسب جهت تغییر اسیدیته محیط می ­باشد که در روش­ های زیر به برخی از ترکیبات اشاره می­ شود.

ابتدا منبع پلاستیکی را بردارید سپس با توجه به  کاتالوگ یا سایت دستگاه درپوش پلاستیکی روی دستگاه را بردارید و سپس پلاستیک نگه دارنده زیر درپوش را نیز برداشته بطوریکه مخزن بالایی قابل رؤیت باشد سپس قطعات جدا شده و همچنین سینی تعبیه شده زیر شیر­های جلوی دستگاه توسط مایع شستشو در مراحل بعدی شستشو نمایید.

ج-2) ساخت انواع محلول­ های شستشو:

(یکی از محلول­ های زیر به عنوان شوینده انتخاب می ­شود)

1) محلول مایع سفید کننده: دو قاشق سوپ خوری سفید کننده مایع را در یک چهارم یک گالن آب بریزید و تکان دهید تا یکنواخت حل و همگن شود.

2) محلول اسید استیک (سرکه سفید): یک لیتر سرکه سفید را با 5 لیتر آب مخلوط نمایید.

3) پودر سفید کننده کلر یک قاشق مربا خوری را در یک چهارم گالن آب سرد ریخته و حل کنید.

ج) روش شستشو

پس از تخلیه کامل مخزن­ های دستگاه توسط شیرهای دستگاه و از برق کشیدن دستگاه، درپوش بالای دستگاه را بازکنید و یکی از محلول­ های آماده شده را به مخزن بالایی ریخته و با به جریان انداختن مایع شستشو توسط شیر­های روی بدنه اجازه دهید مایع شستشو کننده در تمام قسمت­ های دستگاه جریان یابد و دستگاه را به مدت 3 ساعت رها کنید. در این فاصله قسمت­ های در دسترس و قابل رویت مانند دیواره داخلی مخزن بالایی را به وسیله یک تکه ابر یا فرچه پلاستیکی با مایع شستشو پاک کنید و همچنین درپوش و قطعه پلاستیکی نگهدارنده مخزن متحرک و دهانه و گردن منبع متحرک را نیز با پارچه و محلول شستشو تمیز نمایید پس از 3 ساعت با استفاده از شیر­های دستگاه، مخازن را از ماده شوینده تخلیه نمایید و سپس 2 بار به وسیله آب پاکیزه منبع بالایی را پر کرده و از شیر­ها تخلیه می­ نماییم تا اثرات ماده شوینده برطرف گردد.

نکته: می­ توان برای محلول شوینده یا مایع سفید کننده از سفید کننده بدون بو استفاده نمود.

نکته: محلول شوینده با سرکه زمانی اهمیت بیشتری دارد که درون مخزن گرم کننده و آب سرد رسوبات آب شکل گرفته باشد که این رسوبات مانع از ایجاد گرمای مطلوب در مخزن گرم کننده می­ شود. و بر اثر تشدید رسوبات اطراف المنت مانع از انتقال حرارت به آب و نهایتاً باعث سوختن المنت دستگاه می ­شود.

نکته: در دستگاه های آبسرد کن از آب شهری استفاده ننمایید چون خطوط انتقال آب به قارچ و باکتری آلوده شده است و وجود رسوبات در آب شهری موجب تشدید آلودگی شده و موجب سوختن المنت گرم کن می­ شود.

نکته: در صورت استفاده از مایع سفید کننده و به منظور حذف بوی ماده سفید کننده بهتر است بار اول که با آب پاکیزه شستشو می ­نمایید مقدار 5 قاشق سوپ خوری سرکه سفید در یک چهارم گالن آب سرد ریخته و داخل دستگاه را شستشو نمایید و یک بار دیگر با آب پاکیزی شستشو نمایید. (بجای سرکه از آبلیمو نیز می­ توان استفاده کرد) این امر به شما کمک می­ کند تا رسوبات المنت گرم کن حذف شده و اثرات قلیایی ماده سفید کننده خنثی شود.

نکته: در صورتیکه شستشوی دستگاه به صورت مرتب و ماهیانه انجام شود به دلیل خاصیت استریل کردن آب جوش (بدون استفاده از انواع شوینده) می­توان نسبت به شستشوی دستگاه با آب جوش اقدام نمود (حتماً حداقل یک ساعت آب جوش در کلیه مخازن (لوله ­ها) بماند ولی به منظور محافظت از المنت گرم کن در هر 2 تا 3 نوبت یک بار شستشو با سرکه الزامی است).

نکته مهم: زمانی که دستگاه برای مدت طولانی استفاده نمی­ شود حتماً نسبت به تخلیه آب دستگاه اقدام نمایید. بطوریکه پس از جدا کردن گالن متحرک از روی دستگاه با استفاده از شیرهای گرم و سرد، آب موجود در لوله­ ها و محفظه بالایی را تخلیه نمایید و همچنین برای تخلیه مخزن آب گرم دستگاه و جلوگیری از رسوب و تخریب دیواره فلزی آن و یا سوختن المنت دستگاه حتماً با استفاده از شیر تخلیه تعبیه شده در زیر یا پشت دستگاه اقدام نمایید.

 

                                                                                                                                                                                                                                                                           آب آشامیدنی سورپرایز

                                                                                                                                                                                                                                                                             واحد تحقیق و توسعه

                                                                                                                                                                                                                                       ادیب ناصری پهلوانی - کارشناس ارشد شیمی تجزیه